Afval scheiden stimuleren; draai jij aan de juiste knoppen?

In het kader van de doelstelling ‘Naar een afvalloos Twente 2030’ ben je al een tijdje bezig om de inwoners van jouw gemeente te stimuleren om hun afval (goed) te scheiden. Misschien plakte je al instructiestickers op afvalbakken, voerde je diftar of omgekeerd inzamelen in en deelde je zelfs boetes uit.
Toch gaat het nog regelmatig mis. Hoe kun je afval scheiden positief beïnvloeden?

Afval scheiden is gedrag

Afval scheiden is net als vervuilen een kwestie van menselijk gedrag. Hoewel we graag denken dat dit gedrag rationeel is, verloopt het grotendeels onbewust.
Psychologische weerstanden (‘afval scheiden kost te veel moeite’), motieven (‘afval scheiden is goed voor het milieu’) en omgevingsfactoren (zoals de herkenbaarheid van de afvalbakken) bepalen sterk of de inwoners van jouw gemeente hun afval in de juiste bak gooien. Door slim in te spelen op deze onbewuste processen, kun je afval scheiden succesvol stimuleren.

Zo draai je aan de juiste knoppen

Als je inwoners wilt bewegen om hun afval (goed) te scheiden is het effectief om aan de volgende knoppen te draaien:

  1. Praktische voorwaarden: mensen moeten de gelegenheid hebben om hun afval te scheiden en de juiste informatie krijgen.
  2. Herkenbaarheid en gemak: mensen moeten in één oogopslag kunnen zien hoe ze hun afval moeten scheiden en deze handeling moet makkelijk zijn.
  3. Weerstanden en motieven: de weerstand tegen het scheiden van afval moet zo laag mogelijk zijn. De motivatie daarentegen zo hoog mogelijk.

Voor elke factor geven we nu een praktische tip die jij zelf kunt toepassen.

Praktische voorwaarden: houd de instructies simpel

Het hebben van de juiste kennis over afval scheiden is een belangrijke voorwaarde voor het goede gedrag. Als mensen niet weten hoe ze afval moeten scheiden, zijn ze namelijk niet in staat om dit goed te doen. Maar hoe pak je dat aan?

Onze hersenen verwerken informatie het best en snelst als deze simpel en duidelijk is. Te veel informatie, humor of een onduidelijke afbeelding leiden af van de boodschap die je over wilt brengen. Probeer je informatie en instructies daarom simpel te houden door gebruik te maken van:

  • korte maar krachtige tekst;
  • afbeeldingen, foto’s en iconen die je boodschap ondersteunen;
  • kleuren die je boodschap ondersteunen;
  • een rustige en duidelijke lay-out.

   Deze instructies werden gebruikt om afval scheiden op stations te stimuleren.

 

Herkenbaarheid en gemak: gebruik opvallende bakken

De meeste gemeenten hebben een strikte richtlijn voor het gebruik van kleuren. Er wordt daarom helaas vaak gekozen voor een ontwerp dat minimaal opvalt. Vaak wordt als argument aangedragen dat ‘het beter in het straatbeeld past’. Uit verschillend onderzoek dat wij deden naar de effectiviteit van gescheiden bakken blijkt echter dat hoe opvallender de bakken zijn, hoe zuiverder de afvalstromen. Dat pleit ervoor af te stappen van minimaal kleurgebruik en juist te kiezen voor grote kleurvlakken en pictogrammen. Want juist het feit dat de bakken in het oog springen, maakt ze effectief. Dat geldt zeker voor het scheiden van afval in de (semi-)openbare ruimte.

Weerstanden en motieven: erken weerstand en gebruik social proof

Als aan de praktische voorwaarden voor afval scheiden is voldaan en je hebt zoveel mogelijk herkenbaarheid en gemak in je aanpak opgenomen, is het belangrijk om aandacht te besteden aan weerstanden en motieven.

Het wegnemen van weerstanden tegen afval scheiden zoals ‘afval scheiden kost te veel moeite’ en ‘ik bepaal zelf wel of ik afval scheid of niet’ is erg belangrijk als je gedrag wil beïnvloeden. Zie het als autorijden: voordat je gas kunt geven moet je eerst de handrem eraf halen.

Dit kun je doen met de techniek weerstand erkennen. Dat wil zeggen dat je jouw boodschap start met aan te geven dat je de weerstand begrijpt, bijvoorbeeld: ‘Het kost wat extra moeite, maar wil je plastic afval apart houden?’ Belangrijk bij deze techniek is dat je eerst onderzoekt welke specifieke weerstanden bij jouw doelgroep een rol spelen.

Als je weerstanden hebt verminderd, is het tijd om in te zetten op motieven voor afval scheiden zoals ‘anderen doen het ook’ en ‘het is goed voor het milieu’. Dit kun je bijvoorbeeld doen met de techniek social proof. Dat wil zeggen dat je communiceert dat de meeste andere mensen hun afval scheiden, bijvoorbeeld via borden met daarop de tekst: de inwoners van Hengelo zijn al goed op weg, zij houden namelijk 81% van hun oud papier apart. [info over de toepassing van social proof en veelgemaakte fouten]

Wil je meer tips, bijvoorbeeld over het wegnemen van weerstand of manieren om afval scheiden makkelijk te maken? Meld je dan aan voor de D&B inspiratielijst afval scheiden waarin we do’s, dont’s en best practices delen.

Door: Suzie Geurtsen, gedragspsycholoog D&B

Over D&B
Prof. dr. Rick van Baaren en prof. dr. Ap Dijksterhuis werken aan de Radboud Universiteit Nijmegen als hoogleraren gedrag & maatschappij en de psychologie van het onbewuste.
In 2007 richtten zij gezamenlijk onderzoeks- en adviesbureau D&B op als spin-off van de Radboud Universiteit. Het doel? Het inzetten van nuttige kennis uit de wetenschap in de praktijk.
D&B adviseert in gedragsvraagstukken aan landelijke en regionale overheden en commerciële partijen. Zij baseren hun advies op onderzoek en meten het effect. Leidt deze aanpak tot gedragsverandering en zo ja, in welke mate? Pas als ze daar antwoord op hebben, zijn ze tevreden en bekijken ze hoe ze van een pilot kunnen overgaan tot een grootschalige implementatie.